Wstęp
György Pray, znany również jako George Pray, to postać, która odegrała znaczącą rolę w historii Węgier. Urodził się 11 września 1723 roku w Ersekujvár (dzisiejsze Nowe Zamki), a zmarł 23 września 1801 roku w Peszcie. Jako jezuita, kanonik i bibliotekarz biblioteki uniwersyteckiej w Budzie, Pray był nie tylko nauczycielem, ale także historykiem, który przyczynił się do badań nad historią Węgier, zwłaszcza w kontekście kościoła katolickiego. Jego prace i odkrycia pozostawiły trwały ślad w polu historiografii węgierskiej.
Wczesne życie i edukacja
György Pray pochodził z rodziny osiedlonej w Pustertal, w hrabstwie Tyrolu. Jego wczesne lata były związane z Ersekujvár, gdzie spędził dzieciństwo. W wieku młodzieńczym rozpoczął studia w Preszburgu (obecnie Bratysława), co stanowiło krok ku jego przyszłym osiągnięciom akademickim. W 1745 roku zdecydował się na wstąpienie do Towarzystwa Jezusowego, co miało kluczowy wpływ na jego późniejszą karierę. Po dwóch latach nauki w kolegium jezuickim w Wiedniu ukończył studia w Nagyszombat (dziś Trnawa).
Kariera nauczyciela i duchownego
Po uzyskaniu wykształcenia, Pray rozpoczął pracę jako nauczyciel w różnych miastach Węgier, takich jak Nagyvarád (dzisiejsza Oradea), Trenczyn oraz Nagyszombat i Preszburgu. W 1754 roku przyjął święcenia kapłańskie, co otworzyło przed nim nowe możliwości zawodowe. Jako nauczyciel wykładał nie tylko teologię moralną, ale również nauki polityczne. W Wiedniu pracował jako profesor na Theresianum oraz był prywatnym nauczycielem księżniczki Salmu.
Nauczanie i wpływ na uczniów
Podczas swojej kariery nauczycielskiej Pray miał okazję kształcić wielu młodych ludzi, którzy później odgrywali istotne role w społeczeństwie. Jego wykłady były cenione za głęboki zasięg merytoryczny oraz umiejętność przekazywania wiedzy. W 1758 roku został profesorem w Győrze, a rok później przeniósł się do Nagyszombatu i Budy, gdzie kontynuował swoją misję edukacyjną.
Zatrudnienie przy dworze cesarskim
Po rozwiązaniu zakonu jezuitów w 1773 roku Pray znalazł się w nowej sytuacji życiowej. Przeniósł się do archidiecezji Gran, gdzie został zatrudniony przez cesarzową Marię Teresę jako cesarski historiograf. Ta rola przyniosła mu roczną pensję wynoszącą 400 florenów oraz możliwość dalszej pracy naukowej nad historią Węgier.
Bibliotekarz Uniwersytetu
Kiedy Uniwersytet w Nagy-Szombat został przeniesiony do Budy w 1777 roku, Pray objął stanowisko bibliotekarza uniwersytetu. Choć zrezygnował z tej funkcji w 1780 roku, już cztery lata później powrócił na to stanowisko. Praca jako bibliotekarz pozwoliła mu na dostęp do cennych zbiorów archiwalnych i źródeł historycznych, które miały kluczowe znaczenie dla jego badań.
Prace naukowe i odkrycia
György Pray był autorem licznych prac dotyczących historii Węgier oraz Kościoła Katolickiego. Jego zainteresowania koncentrowały się na najstarszym okresie historii kraju oraz na wydawaniu źródeł historycznych. Zyskał uznanie jako pierwszy badacz, który zwrócił uwagę na najstarszy tekst napisany po węgiersku – „Funeral Sermon and Prayer” (łac. „Oratio funebris”), datowany prawdopodobnie na rok 1199. Tekst ten znajduje się w kodeksie znanym jako Kodeks Praya.
Najważniejsze publikacje
Wśród licznych prac György’ego Praya można wymienić kilka istotnych tytułów:
- „Annales veteres Hunnorum Avarorum et Hungarorum, 210 ad 997” (Wiedeń, 1761)
- „Annales regum Hungariæ, 997-1564” (5 tomów, Wiedeń, 1763-1770)
- „Vita S. Elizabethæ” (Wiedeń, 1770)
- „Specimen Hierarchiæ Hungariæ” (2 tomy, Presburg, 1776-1779)
Jego prace często skupiały się na analizie źródeł historycznych oraz interpretacji wydarzeń związanych z historią Węgier.
Zakończenie
György Pray pozostaje jedną z ważniejszych postaci w historii Węgier dzięki swoim osiągnięciom zarówno jako nauczyciel, jak i badacz historii. Jego prace miały znaczący wpływ na rozwój wiedzy o przeszłości kraju oraz kościoła katolickiego. Dzięki jego staraniom wiele zapomnianych tekstów zostało odkrytych i docenionych przez współczesnych badaczy. Jego życie i działalność są przykładem pasji do nauki oraz oddania dla edukacji i kultury Węgier.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).